ವಚನಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತ

ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳು

ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧ ಸುಮಾರು ೯೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವೆರಡರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರರ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ತಳಕು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಗೀತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದು ಮನ್ಸೂರರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮನ್ಸೂರರ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡಿ ಅದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮನ್ಸೂರರಿಗಿಂತ ಮೊದಲೆ ವಚನಗಳನ್ನು ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿ, ಹಾಡುವ ಪರಿಪಾಟವನ್ನು ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲೆ ಶುರುಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಮನ್ಸೂರರ ವಚನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಈ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ವಚನ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

ವಚನಗಳು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಿವಶರಣರ (ಶಿವಭಕ್ತರು) ಕನ್ನಡ ಗದ್ಯ-ಕಾವ್ಯ ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಶಿವಶರಣರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಚನಗಳು ಈಗ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಫ.ಗು ಹಳಕಟ್ಟಿ ಅವರು ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ವಚನಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ/ವಿಶ್ವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ವಚನಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಅವರು ಕೈಗೊಂಡ ಅವಿರತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವು ಕೂಡ ಒಂದು. ವಚನಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಾಹಸ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ದೆಸೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರವೇಶ ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಸುಮಾರು 1930 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಚನಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ವಚನಗಳ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ವಚನಗಳು ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರು ಅವಿರತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಸಂಗೀತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಬೆಳೆದ ಅವರು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವಚನಗಳ ಸಂಗೀತ ಗುಣಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಡಿಗರು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ ವಚನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವರು ವಹಿಸಿದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಚನಗಳು ಸ್ವಯಂ ಸುಧಾರಣೆ, ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿ, ವಿಶಾಲ-ಮನಸ್ಸು, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಜೀವನ, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಉದಾರವಾದ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.

ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ವಚನಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತದ ಜಲಾಶಯವನ್ನಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮದೆ ಆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರಣಗಳು, ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವು ಈಗಾಗಲೇ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಕೂಡ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಾಯಕರಿಗೆ ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೇಲ್ಚಲನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಕೂಡ ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕನ್ನಡ ವಚನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ವಚನಗಳ ವಾಚನ ಮತ್ತು ಗಾಯನಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಮತ್ತು ವಚನಗಳನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ ಪರಪ್ಪ ವೀರಪ್ಪ ಪಾಟೀಲ್ (ಪಿ.ವಿ. ಪಾಟೀಲ್) ಅವರನ್ನು ತಾವೇ ಶುರು ಮಾಡಿದ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಈ ಶಿಕ್ಷಕರು ಷಣ್ಮುಖಸ್ವಾಮಿ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಬಸವಣ್ಣ, ಉರಿಲಿಂಗಪೆದ್ದಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಶಿವಶರಣರ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ ಶಿವಾನುಭವ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಣಜಗಿ ಎಂಬ ಮತ್ತೋರ್ವ ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೂಡ ಕೈ ಜೊಡಿಸಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತದ ತಾಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ರಾಗಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ಪ್ರೊತ್ಸಾಹ ನೀಡಿ, ಬೆನ್ನು ತಟ್ಟಿದರು.

ಮತ್ತೊಂದು ದಿನ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ಪಾಟೀಲ ಮತ್ತು ಮಿಣಜಗಿಯವರನ್ನು “ಹಿಜ್ ಮಾಸ್ಟರ‍್ಸ್ ವಾಯಿಸ್” ದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಖರ್ಚಿನಿಂದ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಪಾಟೀಲರು ಸೋಲಾಪುರದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಂಗೀತಗಾರ ಡಿ.ಸಿ. ಬೋರಮಣಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಮಿಶ್ರ ಪಹಾಡಿ, ದೇಶಕರ್, ತಿಲಕ್ ಕಾಮೋದ ಮತ್ತು ನಂದಾ ಮುಂತಾದ ವಿಭಿನ್ನ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಚನಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನ ಬಿಜಾಪುರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಹರಡಿತು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ, ಶಿಕಾರಿಪುರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಶಿವಯೋಗಾಶ್ರಮದ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವರು, ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮುಲ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಯಮನ್ ರಾಗಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ೧೯೪೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪಿ.ವಿ. ಪಾಟೀಲರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು ೭೫ ವಚನಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ಮುದ್ರಿಸಿ “ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಶಿವಶರಣರ ವಚನಗಳು” ಎಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಪುಸ್ತಕದ ೫೦೦ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಪಿ.ವಿ. ಪಾಟೀಲರು ತಮ್ಮ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಾಗೆ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಚಾರ ಆಗಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಒಂದಕ್ಕೆ ಅರ್ಧ ಬೆಲೆ ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕಾಣೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇವರಿಬ್ಭರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ವಚನಗಳ ಅರ್ಥ ಕೆಡದಂತೆ ಭಾವಪೂರಿತವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಪಿ.ವಿ. ಪಾಟೀಲರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಚನಗಳನ್ನು ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಾಡಿದಾಗ ರಿಕಾರ್ಡ್ ಆದ ಮೊದಲಿನ ಎರಡು ವಚನಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ: ೧. ದಯವಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮ ಯಾವುದಯ್ಯಾ (ರಾಗ ಪಟದೀಪ, ತಾಳ-ತ್ರಿತಾಲ), ೨. ಚಕೋರಂಗೆ ಚಂದ್ರಮನ ಬೆಳಗಿನ ಚಿಂತೆ (ರಾಗ-ಭೈರವಿ, ತಾಲ-ದಾದರಾ).

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಳಕಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇತರರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ಅವರಾರಿಗೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ವಚನಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವರು ಪ್ರಯಾಸ ಪಟ್ಟರು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಗಾಯಕರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳಾದವು.